۱۰اکتبر ۲۰۲۵– بر اساس مقاله ی جدیدی که در Journal of the Endocrine Society منتشر شده است، گروهی از داروهای پرکاربرد در درمان دیابت و چاقی ممکن است پتانسیل درمان اعتیاد به الکل و مواد مخدر را نیز داشته باشند.
این درمان ها که با عنوان آگونیست های گیرنده پپتید شبه گلوکاگون-۱(GLP-1RAs) شناخته می شوند، رویکردی امید بخش برای درمان اختلالات مصرف الکل و سایر مواد اعتیادآور ارائه می دهند.
دکتر لورنزو لجیو، پژوهشگر ارشد از مؤسسه ملی سوء مصرف مواد(NIDA) و مؤسسه ملی سوء مصرف الکل و الکلیسم(NIAAA) -هر دو زیرمجموعه مؤسسات ملی سلامت آمریکا(NIH) – گفت: پژوهش های اولیه در حیوانات و انسان ها نشان داده اند که این درمان ها ممکن است به کاهش مصرف الکل و سایر مواد کمک کنند. برخی کارآزمایی های بالینی کوچک نیز نتایج امیدوارکننده ای داشته اند.
گزینه های درمانی فعلی محدود هستند
اختلالات مصرف مواد بر اساس معیارهایی در چهار دسته تشخیص داده می شوند: وابستگی جسمی، مصرف پرخطر، مشکلات اجتماعی، و ناتوانی در کنترل مصرف.
پیامدهای منفی این اختلالات یک مشکل جهانی محسوب می شود که نه تنها افراد، بلکه خانواده ها، جوامع و سلامت عمومی را تحت تأثیر قرار می دهد. برای مثال، پژوهش ها نشان داده اند که الکل مضرترین ماده مخدر است، چرا که پیامدهای آن فراتر از سلامت فردی بوده و شامل تصادفات رانندگی، خشونت مسلحانه و خشونت خانگی نیز می شود.
با وجود شیوع بالا و پیامدهای گسترده اختلالات مصرف الکل و مواد، کمتر از یک چهارم افراد در سال ۲۰۲۳ درمان دریافت کرده اند.بر اساس این مطالعه، استفاده کم از خدمات درمانی به دلایل متعددی در سطح بیمار، پزشک و سازمانی بازمی گردد که یکی از مهم ترین آن ها، انگ اجتماعی مرتبط با این اختلالات است.پژوهشگران نوشتند: درمان های فعلی برای اختلالات مصرف الکل و مواد، پاسخگوی نیازهای سلامت عمومی نیستند.
پتانسیلGLP-1 در درمان اعتیاد
در سال های اخیر، درمان های GLP-1 به دلیل اثربخشی در کاهش وزن و درمان چاقی، شهرت زیادی یافته اند.علاوه بر اثرات مهاری بر سیستم گوارشی،GLP-1 عملکردهای مهمی در سیستم عصبی مرکزی دارد. از جمله، فعال سازی گیرنده GLP-1 در مغز باعث کاهش اشتها و تنظیم رفتار تغذیه ای می شود - یعنی فرد را به خوردن هنگام گرسنگی و توقف هنگام سیری ترغیب می کند.
این مطالعه اشاره می کند که برخی انواع چاقی دارای ویژگی های بیوشیمیایی مشابه با اعتیاد هستند، از جمله در مسیرهای عصبی مغز- هرچند این نتیجه گیری ها همچنان بحث برانگیز هستند.
در این مقاله آمده است: «مسیرهایی که در اعتیاد نقش دارند، در پرخوری پاتولوژیک و چاقی نیز دخیل هستند».
با در نظر گرفتن این مسیرهای مشترک، پژوهشگران در سال های اخیر به بررسی GLP-1 به عنوان درمانی بالقوه برای اختلالات مصرف مواد پرداخته اند. مطالعات پیش بالینی و اولیه بالینی نشان می دهد که این داروها می توانند مسیرهای عصبی زیربنایی رفتارهای اعتیادی را تعدیل کرده و در نتیجه، میل و مصرف مواد را کاهش دهند - در حالی که هم زمان به شرایط همراه نیز پاسخ می دهند.
مطالعات انجام شده درباره اثر GLP-1 بر اختلالات مصرف مواد:
· اختلال مصرف الکل (AUD):یک کارآزمایی تصادفی شده با اگزناتاید(نخستین آگونیست گیرندهGLP-1 تأییدشده برای دیابت)تأثیر معناداری بر مصرف الکل نشان نداد، اما تحلیل ثانویه کاهش مصرف الکل را در زیرگروه مبتلایان به AUD همراه با چاقی نشان داد.
در مطالعه‌ای جدیدتر، دوز پایین سماگلوتاید(آگونیست جدیدتر GLP-1 تأیید شده برای دیابت و چاقی) باعث کاهش مصرف الکل در آزمایشگاه، کاهش تعداد نوشیدنی ها در روزهای مصرف و کاهش میل به نوشیدن در مبتلایان بهAUD شد.
· اختلال مصرف مواد افیونی: در مدل های حیوانی، چندین آگونیست گیرنده GLP-1 باعث کاهش مصرف خود خواسته هروئین، فنتانیل و اکسی کودون شدند. همچنین این داروها بازگشت به جستجوی مواد (مدل حیوانی عود اعتیاد) را کاهش دادند.
· اختلال مصرف نیکوتین:داده های پیش بالینی نشان داده اند که آگونیست های GLP-1 مصرف نیکوتین، بازگشت به جستجوی نیکوتین و سایر پیامدهای مرتبط با نیکوتین را در جوندگان کاهش می دهند. کارآزمایی های اولیه انسانی نیز نشان داده اند که این داروها ممکن است تعداد سیگارهای مصرفی روزانه را کاهش داده و از افزایش وزن پس از ترک سیگار جلوگیری کنند.
پژوهش های آینده و احتیاط در تفسیر نتایج
دکتر لجیو و همکارانش هشدار دادند که برای تأیید اثربخشی این درمان ها، به مطالعات بیشتر و بزرگ تری نیاز است.آنها نوشتند: مطالعات آینده می توانند مکانیسم های زیربنایی اثرGLP-1 بر رفتارهای اعتیادی و مصرف مواد را روشن تر کنند.
با این حال، این احتیاط ها از امیدواری به پتانسیل این درمان ها برای مقابله با مشکلات جدی اختلالات مصرف مواد نکاسته است.
دکتر لجیو گفت: «این پژوهش بسیار مهم است، زیرا اعتیاد به الکل و مواد از علل اصلی بیماری و مرگ و میر هستند، اما هنوز گزینه های درمانی مؤثر برای این معضل بسیار محدودند. یافتن درمان های جدید و بهتر برای کمک به زندگی سالم تر افراد، اهمیت حیاتی دارد».
منبع:
https://medicaldialogues.in/diabetes-endocrinology/news/glp-1-drugs-for-diabetes-and-obesity-show-promise-in-treating-alcohol-and-drug-addiction-study-156709